Thủ tục tổ chức tang lễ cho người mất đầy đủ nhất

Tang lễ là một nghi thức thiêng liêng, mang đậm giá trị nhân văn và tâm linh trong đời sống người Việt. Mỗi thủ tục, mỗi bước trong tang lễ đều thể hiện lòng hiếu kính, tình cảm sâu nặng của con cháu dành cho người đã khuất. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ thủ tục tổ chức tang lễ theo đúng phong tục truyền thống. Bài viết dưới đây của Hoa Viên Châu Đức sẽ giúp bạn hiểu chi tiết các giai đoạn trong tang lễ, để mỗi buổi lễ được diễn ra trọn vẹn, trang nghiêm và đầy ý nghĩa.

Giai đoạn 1: Trước khi phát tang

Trước khi chính thức phát tang, gia đình cần chuẩn bị chu đáo mọi công đoạn để tang lễ được diễn ra trang nghiêm, trọn vẹn và đúng phong tục. Dưới đây là những bước cụ thể cần thực hiện trong giai đoạn trước khi phát tang.

Báo tang

Thông báo cho con cháu, người thân nội ngoại, cả gần lẫn xa, biết để về tham dự tang lễ. Đồng thời, báo cho các cơ quan chính quyền, tổ chức xã hội, đoàn thể và nơi công tác của người quá cố để phối hợp chu toàn các công việc hậu sự. Liên hệ ban quản lý nghĩa trang để ký hợp đồng thực hiện việc mai táng.

Thành lập ban tang lễ

Chọn một người làm Trưởng ban, thường là trưởng xóm, trưởng làng hoặc trưởng khu phố. Ban tang lễ gồm các thành phần như: đại diện Mặt trận Tổ quốc, đại diện các tổ chức xã hội, đoàn thể, cơ quan, đơn vị và đại diện gia đình. Sau khi thành lập, Ban lễ tang sẽ phát Thông báo, Cáo phó hoặc Tin buồn để mọi người biết. Thông thường, Tin buồn được viết trên một tờ giấy rộng.

Bày biện phòng tang

Ở thành phố, việc trang trí phòng tang thường do các công ty dịch vụ tang lễ đảm nhận trọn gói, bao gồm cả dịch vụ hỏa táng nếu cần. Trong khi đó, ở nông thôn, chính quyền thôn và Chi hội Người cao tuổi thường chuẩn bị trước các vật dụng cần thiết như cờ tang, trống cái và các đồ lễ phục vụ tang lễ, dựa trên nguồn đóng góp tự nguyện của người dân.

Lập bàn thờ vong

Bàn thờ vong thường được sắp xếp gồm: ảnh người quá cố, bài vị, minh tinh, bát hương, lọ hoa, mâm hoa quả, đĩa xôi cùng con gà. Nếu người quá cố có huân huy chương, thường đặt trong hộp kính bên cạnh ảnh. Một đĩa riêng được để khách đặt lễ vật phúng viếng. Ngoài ra, một số nơi còn đặt hai cây chuối con hai bên bàn thờ, tượng trưng cho sự xanh tươi và sinh khí của cuộc sống.

Vệ sinh thi thể người đã khuất

Cần thực hiện càng sớm càng tốt để thi thể không bị cứng khớp, gây khó khăn khi nhập quan. Trước tiên, nấu nước ngũ vị hương và dùng khăn mềm lau rửa toàn thân. Cắt móng tay, móng chân và chải tóc gọn gàng. Lồng tất nilon vào hai bàn tay và bàn chân để thuận tiện cho việc gom các đốt tay, chân khi cải táng sau này. Sau đó, thay quần áo mới cho người quá cố. Nữ giới có thể thêm trang sức giả như vòng, nhẫn, dây chuyền, hoa tai, thậm chí đánh phấn để gương mặt hồng hào hơn.

Hai bàn tay đặt úp trên bụng, các ngón tay cái và ngón chân cái có thể cột cố định. Một số quan niệm cho rằng việc này giống như “trói” trước khi chôn. Tuy nhiên, thông thường thi thể được đặt trong tư thế “nhắm mắt xuôi tay”. Dùng một dải vải rộng, giống băng y tế, luồn qua lưng và buộc cố định hai vai nhằm tránh vai nở ra, giúp việc nhập quan diễn ra thuận tiện và gọn gàng.

Bỏ gạo và tiền vào miệng

Dùng đũa nhẹ nhàng tách hai hàm răng, sau đó đặt vào miệng gạo nếp rang cùng ba đồng tiền trinh, một số gia đình còn thêm vàng sống. Thời xưa, các gia đình giàu có hoặc dòng tộc lớn thường đặt thêm 9 hạt trân châu. Theo quan niệm dân gian, hành động này giúp trừ tà, ngăn ma quỷ và chuẩn bị tiền bạc cho linh hồn người đã khuất về cõi âm. Thực tế, việc này chủ yếu là để vệ sinh: gạo nở hút ẩm, còn kim loại giúp hạn chế mùi hôi của thi thể.

>>Xem thêm bài viết: Lưu ý khi xây dựng khu mộ gia tộc

Gia đình cần chuẩn bị chu đáo mọi công đoạn để tang lễ được diễn ra trang nghiêm, trọn vẹn

Giai đoạn 2: Tổ chức tang lễ

Sau khi hoàn tất các nghi thức chuẩn bị ban đầu, tang lễ bước sang giai đoạn quan trọng nhất – giai đoạn tổ chức tang lễ. 

Khâm liệm

Sau khi tiếng kèn trống vang lên đủ hồi, nghi lễ khâm liệm được tiến hành. Người thực hiện sẽ gỡ khăn che mặt và lấy đũa ngáng miệng ra, sau đó dùng vải trắng để bao bọc thi thể. Phần gáy được kê trên hai chiếc bát úp. Theo phong tục, không thể thiếu việc đặt một bộ chắn trong quan tài nhằm khử trùng và chuẩn bị cho việc di chuyển linh cữu.

Nhập quan

Đây là nghi thức đưa thi hài vào quan tài. Trong lúc này, thầy cúng sẽ thắp hương, khấn vái và thực hiện thủ tục phát mộc, dùng dao chặt vào bốn góc quan tài nhằm xua đuổi ma quỷ và các linh hồn quấy phá. Con cháu mặc tang phục đứng hai bên cùng họ hàng chứng kiến, sau đó nhân viên trại hòm nhẹ nhàng nâng thi hài và đặt vào trong quan tài.

Lễ phát tang

Trong nghi lễ này, chủ lễ sẽ tiến hành phát tang, chuẩn bị đủ khăn tang, mũ và áo cho các con cháu, đặt trên một chiếc mâm trên hương án. Trong lúc làm lễ, con cháu quỳ, chắp tay khấn vái dưới hương án. Sau khi nghi thức kết thúc, con trưởng sẽ phát khăn tang và áo cho mọi người, nếu ai vắng mặt sẽ để lại trên mâm. Thông thường, vợ, con trai, con gái và cháu đích tôn được phát đầy đủ quần áo và khăn tang, trong khi họ hàng và các con cháu khác chỉ cần quấn khăn tang.

Phúng viếng

Đây là một nghi thức quan trọng không thể thiếu trong mọi đám tang. Sau khi lễ phát tang kết thúc, họ hàng thân thích sẽ đến phúng trước, trong khi con cháu luôn túc trực bên bàn thờ vong để đáp lễ. Thông thường, họ hàng sẽ dâng hương, hoa, xôi và gà, còn bạn bè, người quen thường phúng hương kèm phong bì.

Sau khi lễ phát tang kết thúc, họ hàng thân thích sẽ đến phúng viếng

Tế vong

Vào buổi tối, khi việc phúng viếng đã tạm vãn, phường hiếu sẽ tiến hành lễ tế vong. Gia đình chuẩn bị đầy đủ cơm, rượu, thịt để dâng lên bàn thờ vong.

Quay cữu

Nghi thức này được thực hiện vào đúng 12 giờ đêm, khi quan tài được quay theo chiều ngang của ngôi nhà, đầu quay về phía bàn thờ và chân hướng ra cửa.

Tế cơm

Vào sáng hôm sau, gia đình chuẩn bị bát cơm, quả trứng, đĩa muối và một chén nước lã, lần lượt dâng lên bàn thờ vong để thực hiện nghi lễ cúng sáng sớm.

Động quan (cất đám)

Đây là một nghi lễ quan trọng, thường được gia đình lựa chọn thời điểm thích hợp để tiến hành. Sau khi hoàn tất nghi thức, quan tài sẽ được đậy nắp, đóng ván thiên và đưa lên xe tang để chuyển đến nghĩa trang hoặc cơ sở hỏa táng. Người thân đại diện gia đình sẽ đứng ra cảm ơn bà con, bạn bè đã đến viếng. 

Trong suốt quá trình di chuyển, cờ và trướng đi trước linh cữu, con cháu đi theo sau, tiếng kèn trống vang liên hồi, đồng thời vàng mã và tiền lẻ được rải từ nhà đến nghĩa trang. Đối với tang lễ theo tôn giáo, linh cữu sẽ được đưa đến nhà thờ để làm lễ trước khi chuyển tiếp đến nghĩa trang hoặc lò hỏa táng.

Hạ huyệt hoặc hỏa thiêu

Thông thường, huyệt mộ được chuẩn bị từ chiều hôm trước. Khi quan tài được đặt xuống huyệt, con trai trưởng sẽ lấp phần đất đầu tiên, tiếp đó các con cháu lần lượt lấp từng phần. Con cháu không nên khóc lóc hoặc níu giữ người đã khuất vì theo quan niệm của ông bà xưa điều này có thể cản trở linh hồn siêu thoát.

Rước vong về thờ

Sau khi hoàn tất nghi thức an táng tại nghĩa trang, gia đình có thể rước ảnh của người đã khuất về đặt trên bàn thờ vong tại nhà. Bàn thờ cần luôn có hương khói và đèn nhang hàng ngày. Trong thời gian này, những món ăn mà gia chủ sử dụng cũng sẽ được dâng lên cúng cho người thân đã khuất.

Sau khi hoàn tất nghi thức an táng, gia đình có thể rước ảnh của người đã khuất về đặt trên bàn thờ vong tại nhà

Giai đoạn 3: Các nghi thức sau tang lễ

Sau tang lễ, gia đình cần ghi nhớ các mốc thời gian quan trọng để chuẩn bị các bữa cúng cho người đã khuất, bao gồm:

• Cúng tuần: Diễn ra vào ngày thứ 7 sau khi người thân qua đời.
• Cúng 49 ngày: Thực hiện lễ cúng Thất vào đúng 49 ngày kể từ khi người thân qua đời.
• Cúng 100 ngày: Lễ cúng được tổ chức sau 100 ngày người thân qua đời.

Gia đình cần ghi nhớ các mốc thời gian quan trọng để chuẩn bị các bữa cúng cho người đã khuất

Việc nắm rõ thủ tục tổ chức tang lễ không chỉ giúp gia đình chủ động trong mọi công đoạn mà còn là cách thể hiện lòng hiếu thảo và sự kính trọng sâu sắc đối với người đã khuất. Mỗi nghi thức dù nhỏ hay lớn đều mang ý nghĩa tâm linh sâu xa, góp phần giúp linh hồn người mất sớm an nghỉ nơi cõi vĩnh hằng. Nếu gia đình bạn đang tìm kiếm một đơn vị hỗ trợ tổ chức tang lễ trọn gói uy tín, Hoa Viên Châu Đức chính là lựa chọn đáng tin cậy. Nơi đồng hành cùng bạn trong hành trình tiễn đưa người thân về nơi an lành, trọn vẹn nghĩa tình và thành tâm.